Karanlık husustan meydana gelen bir cihan olabilir mi?

Avi Loeb

Sahip olduğumuz bilimsel bilgiler şimdi bölük pörçük, tıpkı cehalet okyanusundaki adalar üzere. Bu durumun en düzgün görsel örneği, 11 Temmuz 2022’de Beyaz Saray’da düzenlenen halka açık bir toplantıda paylaşılan ve Webb Teleskobu’ndan sağlanan “derin görüntü” oldu.

Görüntü, 13.1 milyar yıl öncesine kadar cüce gökadaların bulunduğu alanı kütleçekimsel olarak mercek altına alan bir galaksi kümesini gözler önüne seriyor. Yıldız ışığı, manzarada, karanlık bir art plan üzerindeki parlak adalar halinde görünüyor. Bununla birlikte, kütleçekimsel mercekleme tesirine, yıldız ışığını çevreleyen karanlık unsur okyanusu hükümran. Şayet parlak ve sıradan unsur karanlık olsaydı, imajdaki bu karanlık husus güneşli bir günde gökyüzüne emsal, ışıklarla ve küçük kara bulutlarla dolu, çok daha parlak bir halde olurdu. Ne var ki, Webb’in sağladığı manzara bunun tam zıddı ve bize bildiklerimizin, öğrenmemiz gerekenlerden daha az olduğunu düşündürüyor.

GÖRÜNMEZ EVREN’İN SINIRINDA

Evren’deki ilgi cazip olaylarının büyük kısmının, sadece Güneş sistemimizden aşina olduğumuz için, görebildiğimiz hudutlu ölçüdeki hususla irtibatlı olduğunu varsaymak, insan-merkezciliğin bir alametidir. Bu tıp bir önyargı, meskeninin dışında heyecan verici hiçbir şey olmadığını düşünen bir bebeğin zihniyetini anımsatır.

Aşina olduğumuz parçacıkları parçacık hızlandırıcılarında birbirleriyle yüksek güçlerle çarpıştırarak karanlık husus üretme teşebbüslerimiz şu ana dek muvaffakiyete ulaşmadı. Tıpkı vakitte, görelilik ve kuantum mekaniğinin tarihi, tabiatın bizden daha yaratıcı olduğunu gösteriyor.

Değerlendirilmesi gereken en kolay varsayım, karanlık husus parçacıklarının tıpkı sıradan maddeyi dağıtmadıkları üzere birbirlerinden de ayrılmadıkları olabilir. Bu varsayım, eldeki teori ile cüce galaksiler üzerinde gerçekleştirilen müşahedeler ortasında çelişkilere neden olur. Bunlar, Samanyolumuza benzeyen galaksilerin yapı taşlarıdır ve erken kozmik devirlerde milyonlarca cüce galaksiyi oluşturmuşlardır. Bu Lego kesimlerinin direkt gözlemlenmesi, karanlık unsurun tabiatını araştırmamıza da imkân tanıyacaktır.

Derin imgenin yarım gün süren bir pozlama sonucu elde edildiğini hesaba kattığımızda, Webb Teleskobu ile keşif potansiyeli harika görünüyor. Hubble’ın ‘Aşırı Derin Alan’ında olduğu üzere, pozlama müddetinin üç haftaya uzatılması, Webb Teleskobu’nun birinci derin manzarasında gördüklerimizden altı kat daha zayıf olan cüce galaksilerin saptanmasına imkân tanıyacak.

KARANLIKTA NELER SAKLANIYOR OLABİLİR?

[Işıkla ve olağan maddeyle] etkileşime girmeyen karanlık hususun önümüze çıkardığı zahmetler, şayet karanlık unsur nötronlar üzere aşina olduğumuz parçacıkları andıran biçimde, ünite kütle başına bir kesitle kendi kendine etkileşime giriyorsa hafifletilebilir.

Kendi kendiyle etkileşime girme sıkıntısı, büyüleyici bir ekip olasılıkları gündeme getirir. Pekala ya karanlık husus, birbirleriyle güçlü biçimde etkileşime giren fakat sıradan unsurla etkileşime girmeyen parçacıkların bir karışımı ise? Karanlık unsurun görünür unsur üzerindeki tesiriyle açığa çıkan kütleçekimsel etkileşim kaçınılmazdır. Einstein’ın Genel Görelilik teorisine nazaran, kütleçekimi, bizim için görünür ya da görünmez olup olmadıklarına bakılmaksızın, her tipten husus tarafından paylaşılan uzay-zamanının eğriliğini simgeler.

Kendi kendiyle etkileşim, “karanlık radyasyon” yayan, “karanlık yıldızları” ve “karanlık kimyayı” destekleyen ve “karanlık gezegenlerde” toplanan “karanlık atomların” var olma ihtimalini ortaya çıkarır. Bu türlü bir durumda, Fermi’nin “Herkes nerede?” sorusunun karşılığı, “Onların büyük kısmını görmüyorsun” olabilir.

Kütleçekimi, Dünya’nın etrafındaki karanlık husustan meydana gelen asteroit büyüklüğündeki objelerin geçişini ve asla yakınımıza gelmeyen daha büyük objeleri fark etmemize yardım etmez. Dinozorları yok eden Chicxulub meteoru kadar büyük bir karanlık husus cisminin Dünya’ya yakın bir geçişinden yayılan kütleçekimi dalgası sinyali, son teknoloji eseri LIGO-Vırgo-KAGRA detektörümüz aracılığıyla saptanamaz. Dünya’nın yakınından geçişi sismik bir gürültüye yol açabilir lakin Dünya’nın ömür müddeti içinde bunun gerçekleşmesi mümkün görünmüyor.

GÖRDÜKLERİMİZ, GÖREMEDİKLERİMİZİN KÜSURATI KADAR

Şu anda, sıradan unsur kozmik kütle toplamının sadece yirmide birini [yüzde 5’ini] oluşturuyor. Karanlık husus bunun dörtte birini oluştururken ve geriye kalan kısım, gitgide sürat kazanan kozmik genişlemeye [‘kozmik enflasyon’] güç veren bilinmeyen bir öteki bileşen olan ‘karanlık enerjiden’ meydana geliyor.

Eğer uzayda gezinen rastgele biri, uzay aracına yakıt sağlamak hedefiyle karanlık husus ya da karanlık güç kullansaydı, motorunun egzozundan rastgele bir şey çıktığını göremezdik.

Bilimsel yaklaşım bilgilerle yönlendirilir. Bir ispatı önyargıya tercih etmenin, biri tertipli biçimde uygulanan ve oburu birden fazla vakit görmezden gelinen iki unsuru vardır. Birinci unsur, gerçekliği tasvir etmeyen ihtimalleri elemek gayesiyle bilgi giyotini kullanmaktır. Daha az uygulanan prensip, teorik beklentilerin dışına çıkan delilleri, geçmişteki bilgiye dayanan uzmanlığa yönelik bir tehdit değil, yeni bir şeyler öğrenme fırsatı olarak görmektir.

Fritz Zwicky’nin 1933 yılında karanlık hususun var olduğunu sav etmesinden kırk yıl sonra, şimdi gençlik çağında olan Jerry Ostriker, Zwicky’nin vazifesini sürdürdüğü Caltech’te [Kaliforniya Teknoloji Enstitüsü] karanlık hususla ilgili yeni ispatlar hakkında bir seminer verdi ve izleyiciler tarafından ‘çılgınca spekülasyonların savunucusu’ diye yaftalandı. Günümüzde, genç kozmologlar, karanlık husus kavramının yarım yüzyıl boyunca gelenekçi gökbilimciler ortasında neden olduğu fırtınaların farkında bile değiller.

Kopernik ihtilalinin bir öbür özelliği de işte burada yatıyor. Aslında kozmik görüntünün merkezinde yer almıyoruz, sahneye geç çıktık ve bununla birlikte, bu görünümde var olan şeylerin büyük kısmını temsil etmiyoruz. Bu karanlık şeyin ne olduğunu anlayana dek bu kozmik oyunun ne ile ilgili olduğunu bildiğimizi öne süremeyiz. Varlığımızın anahtar değere sahip ögeleri sadece Webb’in sağladığı imajda görünen elektrik direklerinin altında bulunamaz.

Eğer karanlık unsur ilkel kökenlerinin anısını korumak için etrafta olmasaydı, Samanyolu galaksimizin tohumunu atan yoğunluk bozulmalarının kozmik mikrodalga art planda sıradan hususun dağılmasıyla sönümleneceğinden haberdarız. İşin gerçeği, mevcudiyetimizi görünmez bir aktöre borçluyuz.

Kaynak: The Debrief

Çeviren: Tarkan Tufan

Related Posts

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.